Search

Dychweliad Y Siartwyr!


Roedd Tachwedd 4ydd 2019 yn ddiwrnod hanesyddol a phwysig i nifer fawr o drigolion Casnewydd a’r Cylch pan ddadorchuddiwyd cofeb newydd i’r Siartwyr yn Nhŷ-du.


Ar y dyddiad hwn yn 1839 y gorymdeithiodd rhyw 5,000 o Siartwyr o gymoedd Gwent ar eu ffordd i ganol Casnewydd i fynnu hawliau i’r gweithwyr cyffredin - yr hyn a elwir yn Siartyr y Bobl oedd yn cynnwys 6 pwynt. Mae safle’r gofeb nid nepell o’r ffordd lle pasiodd y Siartwyr y diwrnod hwnnw. Mae’r safle 3 milltir i ffwrdd o Westy’r Westgate yng Nghasnewydd. 3 milltir hefyd oedd hyd y ddeiseb gyda 1,280,000 o lofnodion a gyflwynwyd i senedd Prydain gan y Siartwyr ym mis Mehefin 1839! Gwrthododd yr Aelodau Seneddol ystyried y ddeiseb ac arweiniodd hyn at derfysgoedd ledled y wlad.



Pan gyrhaeddodd y Siartwyr y Westgate, roedd milwyr arfog yn eu disgwyl. Bu ymrafael gwaedlyd am ryw 20 munud gan adael o leiaf 22 o’r Siartwyr yn farw a thua 50 wedi eu hanafu. Dedfrydwyd Arweinwyr y Siartwyr i farwolaeth erchyll ond, ar ôl ymgyrch am drugaredd gan y cyhoedd, newidiwyd y ddedfryd i alltudiaeth am oes i Dasmania. Fodd bynnag yn 1856, ar ôl derbyn maddeuant llawn, cafodd John Frost groeso arwr pan ddychwelodd i Gasnewydd.


Yn 1978, comisiynwyd Kenneth Budd gan Gyngor Casnewydd i wneud murlun mosaig i’r Siartwyr i’w osod yn Sgwar John Frost. Roedd yn furlun 35m x 4m ac yn gofeb ardderchog i ddigwyddiad pwysig yn hanes y dref a’r ardal ac yn destun edmygedd i bawb. Bu yno am 35 o flynyddoedd cyn i’r Cyngor roi’r gorchymyn i’w ddifrodi ar Hydref 3ydd 2013 i wneud lle i ganolfan siopa newydd Rhodfa’r Brodyr. Cythruddwyd a siomwyd nifer o bobl gan y digwyddiad hwn.


Yn 2019, i unioni’r cam, penderfynodd Cyngor Cymuned Tŷ-du gomisiynu murlun newydd i’w osod mewn lleoliad yn agos i’r fan lle gorymdeithiodd y Siartwyr yn 1839. Mae ein diolch yn fawr i Gyngor Tŷ-du am ei flaengarwch a’i ddyfalbarhad yn ennill arian y Loteri Fawr i dalu am y murlun newydd (llai ei faint) a grewyd gan Oliver Budd, mab yr artist gwreiddol. Gobeithio caiff y murlun hwn fod yma’n hwy na 35 o flynyddoedd!

Lleolir y murlun yn y gilfach barcio ar Cefn Road (B4591) ger y cylchfan sydd ar ben Tramwyfa’r Siartwyr. Beth am fynd am dro bach yno i’w weld?




© 2023 by The Artifact. Proudly created with Wix.com

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now