Search

Enwau Casnewydd: Llanfaches


Llanfaches


Rai blynyddoedd yn ôl dwedodd rhywun wrthyf taw ystyr Llanfaches ydy Eglwys y Gwartheg. Roedd y ddamcaniaeth (hollol anghywir) hon yn seiliedig ar y sillafiad hyll, Llanvaches. Vache ydy’r gair Ffrangeg am fuwch a vaches ydy’r lluosog, gwartheg. Enghraifft o’r math o gamddealltwriaeth sy’n gallu digwydd wrth drio deall enwau lleoedd!


Beth felly yw gwir ystyr Llanfaches?

Hen air am eglwys ydy llan.

Ac, fel mewn llawer o enwau eraill yn dechrau gyda’r gair llan, enw sant neu santes ydy’r ail elfen. Enw santes ydy Maches.

Mae treiglad meddal ar ôl y gair llan ac fel mae’r enw Mair yn newid i Lanfair, a’r enw Mihangel yn newid i Lanfihangel mae’r enw Maches yn newid i Lanfaches.

Pwy oedd Maches?


Ei thaid oedd Brychan Brycheiniog. Roedd gan Brychan lawer o ferched ac un ohonynt, Gwladys, oedd mam Maches. Un arall o ferched Brychan, Dwynwen, oedd ei modryb.


Ei thad oedd Gwynllyw, gŵr Gwladys. A mab Gwladys a Gwynllyw, Cadog, oedd brawd Maches. Mae llawer o eglwysi wedi eu cysegru i Gadog a llawer o leoedd yn dwyn ei enw, ond dim ond un lle sydd yn cofnodi Maches: Llanfaches yn Sir Fynwy.

© 2023 by The Artifact. Proudly created with Wix.com

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now