Search

Wyddoch chi?: 'Lady Rhondda' - Margaret Haig Thomas (Mackworth)


Ganwyd Margaret Haig Thomas, 2il Is-iarlles Rhondda (Lady Rhondda) ar y 12fed o Fehefin 1883 yn Bayswater, Llundain. Roedd ei thad David Alfred Thomas yn Aelod Seneddol i Ferthyr Tudful ac yna Caerdydd, ac roedd ei mam Sybil Haig yn swffragét amlwg arall. Fe’i haddysgwyd yn Ysgol Uwchradd Notting Hill, Ysgol St. Leonards, St. Andrews a Choleg Somerville, Rhydychen.

Priododd Margaret Syr Humphrey Mackworth yn 1908 ond daeth y briodas i ben yn 1923. Nid oedd plant ganddynt.

Ym 1908 cafodd perthynas i ‘Lady Rhondda’, Florence Haig, ei charcharu am ei rhan yn yr ymgyrch i ennill y bleidlais i fenywod. Fel arwydd o gefnogaeth fe ymunodd Sybil a Margaret, a chwiorydd Sybil ag Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched (WSPU) gan ddod yn ymgyrchwyr brwd dros yr achos.




Sefydlodd y fam a'r ferch cangen o'r WSPU yng Nghasnewydd a buont yn efengylu i sefydlu canghennau

eraill trwy ddeheubarth Cymru. Yn ystod etholiad cyffredinol 1910, yn dilyn y polisi milwriaethus o aflonyddu ar weinidogion


y cabinet, fe dorrodd ‘Lady Rhondda’ trwy rwystr yr heddlu a neidio ar fwrdd rhedeg car y Prif Weinidog H H Asquith gan weiddi “Votes for Women”. Ym 1913 gosododd bom cemegol mewn blwch post ar Ffordd Rhisga, Casnewydd, cafodd ei harestio a'i dirwyo. Gwrthododd dalu'r ddirwy a danfonwyd hi i'r carchar ym Mrynbuga. Wedi ei charcharu aeth ‘Lady Rhondda’ ar streic newyn. Wedi wythnos o’r streic newyn rhyddhawyd hi o'r carchar ac, yn erbyn ei hewyllys, talodd ei gŵr y ddirwy.



Yn 1908 aeth ‘Lady Rhondda' i weithio i fusnes ei thad ac erbyn canol 1914 roedd ei thad wedi rhoi cyfrifoldeb llwyr iddi redeg ei fuddiannau papur newydd. Pan dorrodd y Rhyfel Byd Cyntaf fe benderfynodd ‘Lady Rhondda’ fel arweinydd y WSPU i roi'r gorau i'r ymgyrch milwriaethus ar gyfer y bleidlais ag i gyfeirio eu hymdrechion tuag at ennill y Rhyfel.

Ar ôl y rhyfel yn ogystal ag ymgyrchu dros hawliau gweithwyr benywaidd nad oeddent am gael eu gwthio yn ôl i’r cartref, parhaodd hefyd â’r frwydr i gael pleidlais i fenywod gyda phob merch yn cael y bleidlais ym 1928.

‘Lady Rhondda’ oedd dynes busnes mwyaf blaenllaw ei chyfnod yn fyd-eang. Eisteddodd ar fwrdd 33 o gwmnïau, gan gadeirio saith ohonynt. Roedd yn gyfrifol am nifer helaeth o fusnesau diwydiannol gan gynnwys mwyngloddio, llongau a phapurau newydd.

Bu farw yn 1958.


© 2023 by The Artifact. Proudly created with Wix.com

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now