Search

Wyddoch chi? Arglwyddes Rhondda



Ganwyd Margaret Haig Thomas ar 12 Mehefin 1883 yn Llundain. Diddorol iawn oedd ei chefndir, roedd ei thad, David Alfred Thomas yn ddiwydiannwr ac yn wleidydd Rhyddfrydol (fe oedd Iarll Rhondda ar y pryd) tra roedd ei mam Sybil Haig, yn swffragét hefyd.


Yn ei hunangofiant, ysgrifennodd Margaret fod ei mam wedi gweddïo yn angerddol y gallai hi ddod yn ffeminydd. Ac yn wir, fe ddaeth hi yn actifydd angerddol ar gyfer hawliau menywod.


Unig blentyn oedd Margaret, er cafodd hi ei geni yn Llundain y cafodd ei chodi yn Nhŷ Llanwern, ger Casnewydd. Treuliodd hi ei blynyddoedd cynnar yng Nghasnewydd cyn iddi fynd i ysgol breswyl, yn gyntaf i Notting Hill High School ac yna St Leonards School yn St Andrew.


Yn 1904, penderfynodd hi fynd i Somerville College, Rhydychen lle buodd hi’n astudio hanes. Er gwaethaf adborth positif ei thiwtoriaid ar ei chynnydd academaidd, dychwelodd i Lanwern i fyw gyda'i theulu ar ôl dau derm.


Yn dilyn marwolaeth ei thad fe etifeddodd ei theitl, ond ni chaniateir iddi hi eistedd yn Dŷ’r Arglwyddi. Ymladdodd Arglwyddes Rhondda yn erbyn y gwaharddiad a chaniatawyd y menywod cyntaf i Dŷ’r Arglwyddi yn 1958, blwyddyn ei marwolaeth.


Fodd bynnag, ei gweithred fwyaf trawiadol oedd bomio'r blwch post ar Heol Risca, Casnewydd ym Mehefin 1913 gyda dyfais gartref. Treialwyd Arglwyddes Rhondda yn y tŷ sesiwn ym Mrynbuga a chafodd hi ei charcharu ar ôl iddi wrthod talu'r ddirwy. Aeth hi ar streic newyn tra oedd yn y carchar ac yn y pen draw cafodd hi ei rhyddhau.




Diolch yn fawr iawn i Paul am y lluniau a'r gwaith ymchwil!

© 2023 by The Artifact. Proudly created with Wix.com

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now